به گزارش آرمان جوان، حمله به خط لوله راهبردی شرق–غرب عربستان، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت این کشور را در شرایطی حساس مختل کرده است. تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده از آثار آتش‌سوزی و خسارت در تأسیسات این خط لوله، در کنار برآوردهای جدید درباره زمان تعمیر، نشان می‌دهد ماجرا فراتر از یک حادثه محدود زیرساختی […]
به گزارش آرمان جوان، حمله به خط لوله راهبردی شرق–غرب عربستان، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت این کشور را در شرایطی حساس مختل کرده است. تصاویر ماهواره‌ای منتشرشده از آثار آتش‌سوزی و خسارت در تأسیسات این خط لوله، در کنار برآوردهای جدید درباره زمان تعمیر، نشان می‌دهد ماجرا فراتر از یک حادثه محدود زیرساختی است؛ زیرا این مسیر اکنون یکی از مهمترین راه‌های عربستان برای انتقال نفت به دریای سرخ و کاهش وابستگی به تنگه هرمز محسوب می‌شود.
خط لوله شرق–غرب عربستان چرا اهمیت دارد؟
خط لوله شرق–غرب که با نام پترولاین نیز شناخته می‌شود، حدود ۱۲۰۰ کیلومتر در سراسر عربستان امتداد دارد و نفت مناطق شرقی این کشور را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند. این مسیر به عربستان اجازه می‌دهد بخشی از نفت خود را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای جهانی برساند. ظرفیت اسمی خط لوله حدود ۷ میلیون بشکه در روز است، اما در ماه‌های اخیر حدود ۴ میلیون بشکه در روز نفت از این مسیر جابه‌جا می‌شد؛ رقمی معادل حدود ۴ درصد عرضه جهانی نفت.
به همین دلیل، خط شرق–غرب صرفاً یک خط انتقال داخلی نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد امنیت انرژی عربستان برای حفظ مسیر صادرات در شرایط بحران منطقه‌ای است.
تصاویر ماهواره‌ای چه چیزی را نشان می‌دهند؟
پس از حملات ۱۰ سپتامبر، تصاویر ماهواره‌ای آثار دود، آتش‌سوزی و خسارت را در امتداد مسیر خط لوله در جنوب‌شرقی مدینه نشان دادند. تصاویر منتشرشده از سوی منابع مختلف، خسارت قابل‌توجه در محدوده یک تأسیسات پمپاژ را تأیید می‌کنند.
بررسی تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد در روزهای قبل از حادثه چنین ستون دود یا نشانه حرارتی در این محدوده وجود نداشته و پس از حمله، آثار آتش‌سوزی در محل مشاهده شده است. با این حال، جزئیات کامل خسارت هنوز از سوی عربستان منتشر نشده و درباره تعداد دقیق تأسیسات آسیب‌دیده نمی‌توان فراتر از شواهد موجود اظهار نظر قطعی کرد.
عربستان خط لوله شرق–غرب را موقتاً متوقف کرد
وزارت انرژی عربستان اعلام کرده است که پس از چند حمله به خط لوله در مناطق ریاض و مدینه، فعالیت این مسیر به‌عنوان یک اقدام احتیاطی متوقف شده است. حملات موجب زخمی شدن شماری از افراد نیز شده است.ریاض بعدتر اعلام کرد این حملات با پهپادهایی انجام شده که از خاک عراق به سمت عربستان پرتاب شده‌اند. دولت عراق نیز تحقیقات درباره منشأ حملات را آغاز کرد و عربستان اعلام کرد فعلاً به درخواست نخست‌وزیر عراق از اقدام تلافی‌جویانه خودداری می‌کند.
تعمیر خط لوله عربستان چقدر زمان می‌برد؟
اینجا مهمترین بخش ماجرا برای بازار نفت قرار دارد.بر اساس اطلاعاتی که دو مقام منطقه‌ای در اختیار آسوشیتدپرس قرار داده‌اند، تعمیر خسارت واردشده به خط لوله شرق–غرب ممکن است سه تا پنج هفته طول بکشد. بخش مهمی از این زمان به تعمیر یک تأسیسات پمپاژ اختصاص خواهد داشت.
در عین حال، احتمال فعالیت بخشی از خط در زمان تعمیرات نیز مطرح شده است؛ بنابراین خروج کامل ظرفیت ۷ میلیون بشکه‌ای خط برای تمام این مدت قطعی نیست.
این تمایز مهم است: آنچه اکنون مشخص است، خروج عمده خط از مدار برای چند هفته است، نه اینکه کل ظرفیت اسمی ۷ میلیون بشکه در روز برای چند هفته به‌طور کامل از بین رفته باشد.
ذخایر ینبع برای چند روز بیشتر دوام می‌آورد؟
اختلال در خط لوله زمانی خطرناک‌تر می‌شود که موجودی نفت در سمت دریای سرخ محدود باشد. بر اساس گزارش رویترز، منابع صنعتی برآورد کرده‌اند که ذخایر قابل صادرات عربستان در ینبع در صورت ادامه توقف خط لوله، حدود ۵ تا ۷ روز کفایت می‌کند. ذخایر محدودی در بنادر مصر نیز وجود دارد، اما ادامه اختلال می‌تواند فشار بیشتری بر توان صادراتی عربستان وارد کند.
در نتیجه، مسئله فقط تعمیر یک خط نیست؛ عربستان باید همزمان بین ذخیره‌سازی، مسیرهای جایگزین، کاهش تولید و زمان‌بندی صادرات تعادل ایجاد کند.
تولید نفت عربستان پیش از این حمله هم سقوط کرده بود
اختلال اخیر در شرایطی اتفاق افتاده که بازار نفت عربستان از قبل تحت فشار حملات و اختلالات منطقه‌ای قرار داشته است.آژانس بین‌المللی انرژی گزارش داده که عرضه نفت عربستان در ماه اوت به حدود ۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافته؛ یعنی ۲.۳ میلیون بشکه کمتر از ماه قبل و پایین‌ترین سطح در بیش از سه دهه.
البته آمار عربستان که به اوپک ارائه شده متفاوت است و تولید ماه اوت را حدود ۶.۲۳۸ میلیون بشکه در روز اعلام کرده است. تفاوت این ارقام ناشی از تفاوت در تعریف «تولید» و «عرضه» است و نباید آنها را یکسان در نظر گرفت. بنابراین حمله به خط شرق–غرب در واقع به بازاری وارد شده که ظرفیت تولید و صادرات عربستان پیش از این نیز تحت فشار قرار گرفته بود.
چرا بازار جهانی نفت نگران شده است؟
اهمیت خط شرق–غرب زمانی بیشتر مشخص می‌شود که وضعیت تنگه هرمز را کنار آن قرار دهیم. عربستان در ماه‌های اخیر برای انتقال نفت به دریای سرخ، حدود ۴ میلیون بشکه در روز را از طریق این خط جابه‌جا می‌کرد. حالا حمله به همین مسیر جایگزین، بخشی از ظرفیت مانور عربستان را نیز محدود کرده است.
در نتیجه، بازار با یک زنجیره پرریسک روبه‌روست:
اختلال در تنگه هرمز → افزایش استفاده از خط شرق–غرب → حمله به خط لوله → توقف انتقال → کاهش ذخایر صادراتی → احتمال کاهش بیشتر عرضه نفت
همین نگرانی باعث شده قیمت نفت برنت در معاملات اخیر به بالای ۱۰۵ دلار برسد و در مقاطعی از ۱۰۹ دلار نیز عبور کند.
اگر تعمیرات طولانی شود، فشار فقط روی عربستان نمی‌ماند
اگر خط لوله در مدت کوتاهی به مدار بازنگردد، عربستان ممکن است ناچار شود بخشی از تولید خود را کاهش دهد؛ زیرا محدود شدن مسیرهای صادراتی، امکان تخلیه نفت تولیدشده را کاهش می‌دهد.
از سوی دیگر، پالایشگاه‌ها و خریداران نفت عربستان نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند هرچه اختلال طولانی‌تر شود، بازار باید برای جایگزین کردن نفت عربستان به سراغ تولیدکنندگان و مسیرهای دیگر برود؛ مسیری که در شرایط فعلی بازار جهانی نفت، آسان و کم‌هزینه نیست.
به همین دلیل، مسئله اصلی دیگر فقط «آسیب به یک خط لوله» نیست؛ بلکه مدت زمان بازگشت آن به مدار تعیین می‌کند که این حادثه به یک اختلال موقت تبدیل شود یا به یک بحران جدی‌تر در عرضه جهانی نفت.
خط شرق–غرب؛ نقطه قوتی که به نقطه آسیب‌پذیری تبدیل شد
عربستان خط شرق–غرب را برای کاهش وابستگی صادرات نفت به تنگه هرمز در اختیار دارد؛ اما تحولات اخیر نشان داده است که انتقال مسیر صادرات از دریا به خشکی، لزوماً به معنای حذف ریسک ژئوپلیتیکی نیست. این خط با طول ۱۲۰۰ کیلومتر و ظرفیت اسمی ۷ میلیون بشکه در روز، یکی از بزرگ‌ترین شریان‌های نفتی عربستان است؛ اما حمله به یک تأسیسات کلیدی پمپاژ کافی بوده تا فعالیت بخش عمده مسیر متوقف شود.
اکنون چشم بازار بیش از هر چیز به دو عدد دوخته شده است: مدت تعمیر خط و میزان نفتی که عربستان می‌تواند در این فاصله از مسیرهای جایگزین صادر کند. اگر این دو متغیر به نفع ریاض پیش نروند، اثر حمله می‌تواند از مرزهای عربستان عبور کرده و به قیمت نفت، هزینه حمل‌ونقل و تورم انرژی در اقتصاد جهانی منتقل شود.
